Edukacija

Postupak trgovine

Kako prodati akcije?

  • Doći kod brokera sa identifikacionim dokumentom (lična karta, pasoš ili vozačka dozvola),
  • Broker Vas informiše o proceduri trgovanja,
  • Sa brokerom zaključujete ugovor o prodaji akcija,
  • Broker Vam otvara vlasnički i trgovački račun hartija od vrijednosti kod CDA,
  • Broker unosi prodajni nalog po Vašim instrukcijama u sistem berze,
  • U telefonskom kontaktu sa brokerom informisati se o realizaciji Vašeg naloga,
  • Novac se uplaćuje na Vaš račun četvrtog radnog dana od dana realizacije Vašeg naloga za prodaju akcija.

Kako kupiti akcije?

  • Doći kod brokera sa identifikacionim dokumentom (lična karta, pasoš ili vozačka dozvola),
  • Broker Vas informiše o proceduri trgovanja,
  • Odlučiti koje akcije i po kojoj cijeni želite da kupite,
  • Sa brokerom zaključujete ugovor o kupovini akcija,
  • Broker Vam otvara vlasnički i trgovački račun hartija od vrijednosti kod CDA,
  • Uplatiti avans na naš žiro-račun,
  • Dostaviti uplatnicu o uplati novca na naš žiro račun,
  • Broker izvršava nalog tj. unosi ga u sistem berze,
  • Broker Vas obavještava o realizaciji naloga za kupovinu akcija,
  • Kupljene akcije se uknjižavaju na Vaš račun hartija od vrijednosti u Centralnom registru u roku od tri radna dana od dana realizacije naloga za kupovinu akcija.
.........................................................................................................................................................................................................

Pojmovi
Tržište kapitala

Širok pojam koji se koristi da bi se opisali različiti aspekti finansijskog tržišta. Obično se odnosi na novac (ili kapital) koji se investira, emitente, klijente koji ga koriste i regulatorna tijela. Institucije tržišta kapitala uključuju investicione banke, berze, brokerske i dilerske kuće, registar hartija, platni promet i regulatorne institucije.

Tržište hartija od
vrijednosti
Uži pojam od tržišta kapitala i odnosi se na: tržišta na kojima se trguje akcijama, obveznicama i drugim hartijama, kao i na institucije koje obavljaju trgovanje
Berza

Institucija koja predstavlja organizovano tržište hartija od vrijednosti. To je tržište na kojem se kupuju i prodaju hartije od vrijednosti. Sama berza ne otkupljuje hartije od vrijednosti, već je ona mesto susreta prodavaca i kupaca na kojem se po unaprijed poznatim pravilima i u unaprijed poznato vrijeme trguje hartijama od vrijednosti . Poslove tržišta hartija od vrijednosti u Crnoj Gori obavljaju Montenegroberza, osnovana 1994. godine i Nova berza hartija od vrijednosti Crne Gore (NEX Montenegro berza) osnovana 2001. godine.

Centralna Depozitarna
Agencija (CDA)

Centralna Depozitarna Agencija (CDA) je institucija tržišta koja ima ulogu centralnog registra i depozitara hartija od vrijednosti.Takodje, ona obavlja elektronski transfere hartija od vrijednosti izmedju prodavaca i kupaca. Vlasnik hartija od vrijednosti ima račun hartija od vrijednosti kod Centralne Depozitarne Agencije i to svojstvo stiče registrovanjem hartija od vrijednosti kod te agencije.
Izvod iz tog registra je jedini i isključivi dokaz o vlasništvu nad hartijama od vrijednosti .

Broker

Posrednik u poslovanju koji trguje hartijama od vrijednosti u ime i za račun svojih klijenata na berzi. Da biste kupili ili prodali hartije od vrijednosti na berzi, morate se obratiti nekoj od licenciranih brokerskih kuća i dati nalog za kupovinu, odnosno prodaju.

Diler

Posrednik koji trguje hartijama od vrijednosti u svoje ime i za svoj račun.

Nalog za
kupovinu/prodaju

Nalog koji klijent - kupac ili klijent - prodavac daje svom brokeru za izvršenje kupovine, odnosno prodaje konkretne hartije od vrednosti.

Hartije od vrijednosti

Hartije od vrijednosti su pisani dokumenti ili isprave koje
u sebi sadrže odredjeno imovinsko pravo.

Akcija

Hartija od vrijednosti koja predstavlja dokaz o odredjenom udjelu u akcionarskom kapitalu, tj. akcionarskom društvu. Posjedovanje odredjenog broja akcija daje pravo vlasništva nad odredjenim dijelom preduzeća koji proporcionalno odgovara broju akcija.

Obveznica

Obveznice su dužničke hartije od vrednosti kojima se njen izdavalac obavezuje da ce donosiocu hartije isplatiti odredjenog dana sumarni iznos glavnice i odgovarajuće kamate. Ulaganje u obveznice obično nosi manje rizika od ulaganja u akcije.

Investicione jedinice
fondova

Ukoliko ste u procesu privatizacije uložili vaučer u neki od privatizacionih fondova, postali ste vlasnik investicionih jedinica tog fonda. To su, kao i akcije, vlasničke hartije od vrijednosti. Njima se može slobodno trgovati na berzi, a njihova cijena se svakodnevno mijenja pod uticajem ponude i tražnje.

Nominalna cijena akcije

Cijena koju na dan emitovanja propisuje emitent, a na osnovu poslovanja preduzeća.

Tržišna cijena akcije

Cijena koja se formira na berzi direktim sučeljavanjem ponude i tražnje

Kapitalna dobit

Razlika izmedju cijene po kojoj su akcije kupljene i tržišne cijene po kojoj su kasnije prodate.

Dividenda

Dio profita akcionarskog društva koji se isplaćuje akcionarima. Isplata može biti u novcu i u akcijama.

Portfolio

S kup različitih hartija od vrijednosti koje posjeduje fizičko ili pravno lice. U portfolio mogu biti uključene akcije, obveznice i investicione jedinice fondova.

Investicioni fondovi

Diverzifikovani portfelji hartija od vrijednosti kojima upravljaju investicioni menadžeri. Na jčešće vrste su zatvoreni i otvoreni fondovi. Akcijama – investicionim jedinicama zatvorenih fondova se trguje na berzi, ali oni sami ne mogu da otkupljuju svoje investicione jedinice. Otvoreni fondovi mogu na zahtjev vlasnika, otkupljivati sopstvene investicione jedinice.

Berzanski indeksi

Berzanski indeksi su ponderisani ili neponderisani prosjeci vrijednosti HOV. Oni mogu reprezentovati tržište u cjelini ili pojedine njegove segmente (različite industrijske oblasti, različite hartije od vrijednosti itd.). Svojim kretanjem, indeksi treba da odražavaju trenutne performanse tržišta, odnosno preovladjujući trend kretanja vrijednosti hartija na odredjenom tržištu

.........................................................................................................................................................................................................

Najčešća pitanja

Koja je razlika izmedju vaučera i akcije?
U procesu masovne vaučerske privatizacije svaki punoljetni gradjanin Crne Gore je dobio vaučer koji je mogao uložiti u jedno ili više akcionarskih društava sa teritorije Crne Gore, ili u neki od privatizacionih fondova. Ulaganjem vaučera u neko preduzeće, gradjani su automatski postajali vlasnici jednog broja akcija, odnosno dijela tog preuzeća i po tom osnovu stekli odredjena imovinska prava vezana za tu kompaniju. Važno je naglasiti da svaki uloženi vaučer nije nosio isti broj akcija. Broj dobijenih akcija je varirao, zavisno od procenta akcijskog kapitala odvojenog za privatizaciju u svakom od preduzeća i broja gradjana koji su uložili svoje vaučere u te kompanije. Akcija je vrsta hartija od vrijednosti, dok je vaučer paket akcija.

Šta se dešava sa vaučerima koji nisu iskorišteni (uloženi) u procesu masovne vaučerske privatizacije?
Vlasnici vaučera koji nijesu iskoristili svoje pravo da ih ulože u neko od preduzeća, u procesu masovne vaučerske privatizacije, to pravo ne mogu iskoristiti naknadno.

Zašto svi uloženi vaučeri danas nemaju istu vrijednost?
Razlog leži u atraktivnosti pojedinih kompanija i očekivanjima investitora. Ako kompanija ostvaruje bolje poslovne rezultate ili ima bolji renome, tražnja za njenim akcijama će rasti, a samim tim i njihova cijena. Pošto svi vaučeri nijesu uloženi u isto preduzeće, ne mogu ni vrijediti jednako.

Što utiče na promjenu cijene akcija?

  • odnos ponude i tražnje za akcijama kompanije ili fonda,
  • vrijednost kompanije,
  • profit,
  • opšti tržišni ambijent, ekonomska dešavanja, novosti o kompanijama, kamatne stope, glasine itd.

Šta da se radi, ako se izgubi potvrda o vlasništvu nad odredjenim akcijama, dobijena nakon masovne vaučerske privatizacije?
Gubitak te potvrde ne znači da ste izgubili imovinska prava po osnovu posjedovanja odredjenih hartija od vrijednosti, već ih i dalje možete ostvarivati, što znači da možete slobodno raspolagati svojim akcijama, uključujući i mogućnost da ih prodate u bilo kom trenutku. Ako želite da ponovo dobijete sličnu potvrdu, morate se obratiti Centralnoj Depozitarnoj Agenciji (CDA).

Kako da znam gdje sve imam akcije i koliko?
Informacije ove vrste možete dobiti u Centralnoj Depozitarnoj Agenciji (CDA) koja predstavlja registrar (katastar) hartija od vrijednosti. U CDA se u elektronskom obliku, čuvaju računi hartija od vrijednosti svih njihovih vlasnika, odnosno podaci o tome koje akcije posjedujete i u kolikom broju.

Šta se dešava ako je vlasnik hartija od vrijednosti preminuo?
Sprovodi se ostavinski postupak, a njegov naslednik dobija sva imovinska prava po osnovu predmetne hartije od vrijednosti.

.........................................................................................................................................................................................................

[ vrh strane ]

Korisničko ime:  
Password:            
                                  
.......................................................
                                    Kako se registrovati?
 
Simbol:        
Berza:          
                       
.......................................................
                        Pregled svih hartija!